بهدنبال کاوشهای اخیر محوطه چغاآهوان، نظریه قدیمیترین اسناد مربوط به پیدایش خط در بینالنهرین رد و به دشت شوشان در ایران رسید. این شی کوچک گلی که به تازگی یافت شده، مانند نمونههای مشابه بینالنهرینی خود است اما با این تفاوت که قدمت آن به ۵ هزار سال پیش از میلاد میرسد.
خبرگزاری میراثفرهنگ ـ نمونهای دیگر از تابلت یا پیش ـ بالشتکها در محوطه چغاآهوان دشت مهران کشف شد. باستانشناسان طی بررسیهایی که روی آن انجام دادهاند، قدمت این تابلت را به نیمه اول هزاره پنجم پیش از میلاد تخمین زدهاند. گفته میشود قدیمیترین نمونه آن مربوط به اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد میشود که در جنوب بینالنهرین یافت شده است.
گفته میشود، بالشتکها نشان از پیدایش و روند تکاملی خط دارد. بهنظر میرسد یکی از قدیمیترین نمونههای مدارک آغاز نوشتار در ایران و از منطقه شوشان بزرگ بهدست آمدهاست.
«اردشیر جوانمردزاده» باستانشناس در اینباره به خبرگزاری میراثفرهنگی میگوید: «یکی از مهمترین شاخصههای تمدن که معیارگذار دوران پیش از تاریخ به تاریخ خط است. چنانچه برای بررسی روند تکامل پیدایش خط باید به مدارک آغازین و بررسی دورههای پیش از پیدایش خط پرداخت».
این باستانشناس با اعتقاد بر اینکه قدیمیترین مدارک و نمونههای یافت شده را که میتوان به آغاز و پیدایش خط نسبت داد مربوط به توکنها یا اشیاء گلی شمارشی دوره نوسنگی میشود. این اشیاء که در سراسر خاورمیانه و خاور نزدیک پراکندهاند، در محوطههای نوسنگی ایران هم به دست آمدهاند.
اما نمونهی پیشرفته این توکنها که بیانگر آغاز خط هستند، تابلتها(Tablet) یا بالشتکهای گلی هستند که از جنوب بین النهرین و شوشان کشف و معرفی شدهاند. جوانمردزاده معتقد است، تا مدتها پیش قدیمیترین نمونههای این بالشتکهای گلی به اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد نسبت داده شده با اینحال کاوشهای باستانشناسی منطقه حمرین عراق منجر به کشف یافتهای شد که بعدها توسط متخصصان تحتعنوان نمونه بسیار پیشین بالشتکهای خط معرفی شد. بر اساس مطالعات انجام شده این نمونههای آغازین تابلت (Proto-Tablet) را میتوان به دوران عبید 4 در بین النهرین (نیمه دوم هزاره 5 پیش از میلاد) نسبت داد.
این درحالی است که طی کاوشهای اخیر محوطه چغاآهوان دشت مهران واقع در استان ایلام نمونهای از این پیش ـ بالشتکها کشف شد که بر اساس مقایسههای انجام شده تاریخ نیمه اول هزاره 5 پیش از میلاد را میتوان برای آن پیشنهاد داد. بهگفته جوانمردزاده، این شی کوچک گلی با ابعاد 2×3×5 سانتیمتر مانند نمونههای مشابه بینالنهرینی خود دارای سوراخهایی ریز یا چوب خطی در دو طرف است. با این کشف میتوان پیشنهاد داد یکی از قدیمیترین نمونههای مدارک آغاز نوشتار در ایران و از منطقه شوشان بزرگ بهدست آمدهاست.
کاوشهای هیئت آمریکایی در دهلران نیز نمونه مشابه آنچه که از چغاآهوان معرفی شده است را معرفی و منتشر کردهاست که متاسفانه تاریخ دقیق آن معلوم نیست و کارکرد آن نیز به صفحه بازی پیشنهاد شدهاست.
