در هر لحظه، نوزاد يا نوزاداني در گوشه و كنار دنيا متولد ميشوند. حادثهاي كه كثرت و قدمت آن باعث شده است تا عظمت اين بزرگترين معجزه خلقت از چشمها پنهان بماند. آري! تولد بزرگترين، باشكوهترين و بحرانيترين لحظه زندگي و قديميترين تجربه بشري است و در ميان مشاغل نيز مامايي (در شكل سنتي آن) يكي از قديميترين مشاغل است. زيرا از قديم، عدهاي از زنان بودند كه به دليل تجربه بسيار و اطلاع از داروهاي گياهي و تاثيرات آنها، به زنان ديگر كمك ميكردند تا وضع حمل آسانتر و ايمنتري داشته باشند.
التبه نبايد تصور كرد كه آنچه امروز به نام حرفه و دانش مامايي معروف است، ادامه و دنباله همان مامايي سنتي است بلكه امروزه مامايي دانشي است كه بر مشاهده، آموزش، پيشگيري ، تحقيق، تشخيص و درمان استوار شده است.
حيطه رشته مامايي:
مامايي يكي از زيرمجموعههاي علوم پزشكي است كه نقشهاي بسيار گستردهاي اعم از نقش مشاورهاي، آموزشي، مراقبتي، حمايتي، درمانگري و تحقيقاتي است. البته تمامي اين نقشها در ارتباط با مادر و كودك مفهوم پيدا ميكند يعني ماما به مشاوره قبل، بعد و هنگام ازدواج ، آموزش نحوه تنظيم خانواده، مراقبت در دوران بارداري، زايمان طبيعي و مراقبت بهداشتي مادر و كودك و آموزش به دختران در زمينه بهداشت دوران بلوغ و پس از آن ميپردازد.
«حيطه رشته مامايي از دوران پیش از بارداری آغاز ميشود و تا پس از زايمان و ۶ سالگي كودك ادامه پيدا ميكند.
در دوران پیش از بارداری ماما بررسي ميكند كه آيا يك مادر توانايي حامله شدن را دارد و اگر حامله شود خطري براي خودش يا جنينش بوجود ميآيد يا نه؟ براي نمونه مادران ديابتي، مادراني كه بيماري قلبي پيشرفته دارند، مادراني كه سابقه خانوادگي واضحي از ناهنجاريهاي ژنتيكي دارند و مادراني كه قبلا بچه معلول به دنيا آورده يا چندبار سقط كردهاند، بايد پیش از بارداری با ماما مشورت كرده و آزمايشهاي لازم را انجام دهند. در واقع در اين مرحله ماما به مشاوره با زنان علاقهمند به بارداري و شناسايي زنان پر خطر از نظر بارداري و زايمان ميپردازد و آنها را به کارشناس مربوط ارجاع ميدهد.
مرحله بعد بارداری است كه در اين مرحله مراقبت از باردار در درمانگاهها با كلينيكهاي مراقبت از بارداري بر عهده ماما است. در اين دوران خانم باردار در فواصلي معين كه ماما مشخص ميكند به كلينيك مراجعه كرده و معاينه ميشود تا ماما ضمن معاينه ، مشاوره و آزمايش از تندرستی مادر و جنين مطمئن گردد و در صورتي كه خطري مادر يا جنين را تهديد ميكند زود تشخيص داده و از عواقب جدي و وخيم آن جلوگيري نمايد. براي نمونه مادري كه دچار فشار خون بارداری شده است اگر زود تشخيص داده نشود به قيمت جان مادر و جنين تمام خواهد شد. گفتني است كه در اين مرحله ماما ميتواند در زمينههاي گوناگون مانند تغذيه، بهداشت فردي، ورزش، كتنيكهاي تنفس و اطلاع از تندرستی جنين به مادر آموزش داده و او را براي زايمان آماده سازد.
مرحله بعد مرحله زايمان است كه از پذيرش مادر در اتاق درد آغاز شده و به وضع حمل در اتاق زايمان خاتمه پيدا ميكند. در اين مرحله ماما بررسهاي نخستین را انجام ميدهد و پس از اطمينان از آمادگي مادر براي زايمان و تندرستی مادر و جنين همچنين اطمينان از يك زايمان طبيعي مسووليت زايمان را برعهده ميگيرد.
در اين مرحله اگر زايمان با مشكلي روبرو باشد برای نمونه جنين در حالت طبيعي نبوده يا مادر بيماري خاصي مانند بيماري قلبي پيشرفته داشته باشد يا اينكه نياز به سزارين باشد، اين وظيفه پزشك زنان و زايمان است كه مسووليت زايمان را در بيمارستان يا زايشگاه بر عهده بگيرد.
در مرحله پس از زايمان نيز كنترل تندرستی نوزاد و مادر و آموزش نحوه رسيدگي و چگونگي نگهداري فرزند بر عهده ماما است.
مرحله بعد نيز واحد بهداشت مادر و كودك است كه در اين مرحله تعيين وضعيت رشد و تكامل كودك شامل رشد فيزيكي و تكاملهاي اجتماعي ، رفتاري و گفتاري از ۵ روزگي تا ۶ سالگي و واكسيناسيون كودك بر عهده ماما است. از سوي ديگر بخشي از كار ماما به زنان بر ميگردد. در اين بخش ماما در درمانگاههاي زنان يا در مطبها خصوصي به پيشگيريهاي نخستین از سرطان دهانه رحم و پستان پرداخخته يا در مراكز نازايي به عنوان مشاور نازايي فعاليت ميكند.
آينده شغلي، بازار كار، درآمد:
در مورد فرصتهاي شغلي رشته مامايي نظرات متفاوتي هست. عدهاي معتقدند كه در حال حاضر فرصتهاي شغلي مامايي بيشتر رشتههاي علوم پزشكي محدود و بسيار اندك است و از همين رو تعداد بيشماري از فارغالتحصيلان اين رشته بيكار هستند يا در شغلهاي نامربوط با رشته تحصيلي خود فعاليت ميكند. به همين دليل بهتر است كه اين رشته محدود شده يا حتي حذف شده و به جاي آن همچون گذشته «نرس ماما» تربيت گردد. (پرستارهايي كه دوره تخصصي مامايي را نيز آموزش ديدهاند.)
به هر حال از مراكزي كه يك ماما ميتواند در آنها مشغول به كار شود، ميتوان به بيمارستانها، زايشگاهها، درمانگاهها و مراكز بهداشتي و طرح پزشک خانواده اشاره كرد. همچنين ماما طبق قوانين حاضر در صورت داشتن مدرك كارشناسي ميتواند مطلب داير كرده و در آن به ارائه خدمات بهداشتي و درماني بپردازد.
تواناييهاي جسمي، علمي، رواني و … مورد نياز و قابل توصيه:
رشتههاي علوم پزشكي بويژه سه رشته پزشكي، پرستاري و مامايي نياز به علاقه و احساس مسووليت بسيار دارد. براي نمونه يك ماما بدون عشق و علاقه لازم نميتواند فريادهاي ناشي از درد يك زائو را تحمل كند و پاسخگوي نيازهاي او باشد.
فراموش نکنیم:
«رشته مامايي عشق و علاقه و صبر و حوصله بسيار بالا ميخواهد چون يك خانم در حال زايمان شرايط بسيار حساسي دارد و بسياري از حرفها يا حركاتش در اختيار خودش نيست و يك ماما بايد در حد امكان با صبر و حوصله بسيار به او آرامش و قوت قلب بدهد و توجه داشته باشد كه مسووليت جان دونفر يعني مادر و جنين او را بر عهده دارد. همچنين يك ماما بايد بسيار باهوش و نكتهسنج باشد و از مقابل مسائل هرچند كه كوچك باشد به سادگي نگذرد، زيرا خيلي از مسائل يا نشانه ها كوچكي كه در هنگام بارداري يا زايمان ظاهرميشود، در صورت عدم توجه ميتواند خطرات جاني براي نوزاد يا مادر به دنبال داشته باشد.
همچنين دانشجوي اين رشته بايد تحمل خون و خونريزي، شبكاري و در كل كار در محيط بيمارستان را داشته باشد و به كار عملي نيز علاقهمند باشد چون دروس اين رشته بيشتر عملي است و كمتر جنبه تئوري دارد.»
«در سالهاي اخير دانشجويان مستعد و خوبي وارد رشته مامايي ميشوند اما متاسفانه بسياري از دانشجويان شناخت دقيقي از اين رشته ندارند. براي نمونه نميدانند كه در ترمهاي نخست بايد در بيمارستان كارها و خدمات ابتدايي پرستاري را انجام دهند و حتي گاهي اوقات به همين دليل سرخورده ميشوند و انصراف ميدهند، در حالي كه اگر با علاقه و عشق لازم وارد اين رشته شوند، متوجه ميشوند كه مامايي رشته با ارزش و پراهميتي است كه از نظر معنوي ميتواند انسان را به معناي واقعي كلمه خشنود كند.»
دانشجوي مامايي بايد از نظر جسمي و روحي تندرستی كامل داشته و از روابط اجتماعي خوبي برخوردار باشد چون مشاوره و آموزش بخش مهمي از كار يك ماما است».
گفتني است كه رشته مامايي تنها از بين داوطلبان زن دانشجو ميپذيرد.
وضعيت ادامه تحصيل در مقاطع بالاتر: (كارشناسي ارشد و …)
كارشناسي ارشد مامائي ناپيوسته به نخستين مقطع تحصيلي پس از كارشناسي گفته ميشود. طول دوره كارشناسي ارشد دست کم ۲ سال و حداكثر ۳ سال است. دوره دكتراي مامايي كه پس از پایان تحصيلات در مقطع كارشناسي ارشد، ميتوان به آن راه يافت به تازگي در شوراي عالي برنامهريزي تصويب شده است.
